Nog klachten na een Lymebehandeling? Dit kunnen co-infecties zijn.

Nog klachten na een Lymebehandeling?

Co-infecties en andere infecties kunnen een rol spelen

In deze blog ontdek je:

Wat co-infecties en opportunistische infecties zijn;
Welke infecties naast Lyme kunnen voorkomen;
Waarom behandeling van Lyme niet automatisch andere infecties behandelt;
Wanneer het zinvol kan zijn om verder onderzoek te doen.

Wat zijn co-infecties eigenlijk?

Co-infecties zijn situaties waarin het lichaam tegelijkertijd te maken heeft met meerdere infecties. De veroorzakers kunnen bacteriën, virussen, parasieten of schimmels zijn. Soms beïnvloeden gelijktijdige infecties elkaars verloop, maar het kan ook zijn dat één infectie op de voorgrond staat terwijl een andere weinig of geen klachten veroorzaakt.

Co-infecties bij Lyme

Bij Lyme kunnen co-infecties voorkomen. Teken kunnen naast Borrelia burgdorferi sensu lato (de lymebacterie) ook andere ziekteverwekkers bij zich dragen, waardoor meerdere infecties tegelijkertijd kunnen worden overgedragen. Dit kan het ziektebeeld complexer maken en gevolgen hebben voor de behandeling [1, 2].

Denk hierbij onder andere aan Babesia, Anaplasma en Ehrlichia, die via bepaalde tekensoorten kunnen worden overgedragen [1, 2]. Welke infecties voorkomen en door welke tekensoorten ze worden overgedragen, verschilt per land en regio.

Of Bartonella door teken op mensen kan worden overgedragen, is niet vastgesteld [2, 5]. Er is wel laboratoriumonderzoek dat in die richting wijst: teken die door een kunstmatig huidmembraan werden gevoed, gaven levende bacteriën door aan het bloed daarachter. De onderzoekers noemen de teek daarom een mogelijke overbrenger, maar schrijven er zelf bij dat nog moet worden onderzocht of dat bij dieren en mensen ook gebeurt [4].

Mycoplasma wordt eveneens beschreven in onderzoek naar langdurige klachten, maar geldt niet als bewezen tekenoverdraagbare co-infectie [7].

Co-infecties kunnen de diagnose bemoeilijken, vooral omdat klachten elkaar kunnen overlappen, zoals bij Lyme [1, 2].

Belangrijk om te weten is dat antibiotica die voor Lyme worden gebruikt niet automatisch andere infecties behandelen. Antibiotica werken tegen daarvoor gevoelige bacteriën, niet tegen parasieten, virussen of schimmels.

Ook bij een bacteriële co-infectie kan soms een ander antibioticum of behandelschema nodig zijn. Babesia is bijvoorbeeld een parasiet en vraagt om een andere behandeling. Wanneer naast Lyme een andere infectie aanwezig is die niet door de gekozen (antibiotica)behandeling wordt aangepakt, kan deze bijdragen aan aanhoudende klachten [1, 2, 8].

Welke co-infecties kunnen bij Lyme voorkomen?

Bekende tekenoverdraagbare infecties die naast Lyme kunnen voorkomen zijn:

Babesia-soorten – parasieten die rode bloedcellen infecteren en klachten kunnen veroorzaken zoals koorts, griepachtige verschijnselen, vermoeidheid en bloedarmoede [1, 2, 8, 29]. In de praktijk melden mensen vaak hevig zweten, met name 's nachts.
Anaplasma phagocytophilum – een bacterie die koorts, spierpijn en afwijkende bloedwaarden kan veroorzaken [1, 2].
Rickettsia-soorten – bacteriën waarvan bepaalde soorten door teken worden overgedragen en koorts en huidafwijkingen kunnen veroorzaken [10].

Daarnaast zijn er andere infecties die soms in verband worden gebracht met langdurige klachten:

Bartonella-soorten – kunnen onder andere neurologische klachten [27] en aandoeningen van de bloedvaten [3] veroorzaken. Bij mensen bij wie Bartonella wordt gevonden, worden ook psychiatrische klachten beschreven, tot psychose toe [30]. In mijn praktijk zie ik daarnaast opvallende voetsensaties: het gevoel op wolkjes te lopen, of juist andere sensaties in de voetzolen.
Mycoplasma-soorten – zijn in onderzoek aangetroffen bij een deel van de patiënten met chronische vermoeidheid. Of zij daadwerkelijk bijdragen aan het ontstaan of aanhouden van die klachten, is daarmee niet bewezen [7].

Hoe herken je een co-infectie?

Bepaalde verschijnselen kunnen aanleiding geven om verder te kijken. Denk bijvoorbeeld aan hoge of aanhoudende koorts, afwijkingen in het bloedbeeld of tekenen van bloedarmoede. Bij anaplasmose en babesiose kunnen veranderingen in het aantal witte bloedcellen of bloedplaatjes voorkomen. Afbraak van rode bloedcellen kan vooral wijzen op babesiose [2, 8].

In de reguliere zorg wordt bij Lyme meestal niet standaard op andere tekenoverdraagbare infecties getest. Richtlijnen adviseren vooral gericht onderzoek wanneer bepaalde klachten, afwijkende bloedwaarden of andere bevindingen wijzen op een mogelijke co-infectie [2].

Wanneer klachten na behandeling aanhouden en niet goed verklaarbaar zijn, kan het zinvol zijn om ook aan andere infecties te denken. Of aanvullend onderzoek nodig is, hangt af van de klachten, de voorgeschiedenis en eventuele afwijkingen bij onderzoek [2, 8].

Wanneer de afweer het laat afweten

Naast infecties die via teken worden overgedragen, bestaan er ziekteverwekkers die pas problemen geven wanneer de afweer het laat afweten. Soms zitten ze al in het lichaam en worden ze opnieuw actief; dat heet reactivering [11]. Soms komen ze van buiten en krijgen ze alleen dan de kans; in de infectiologie heet dat een opportunistische infectie. De schimmel Aspergillus is daar een voorbeeld van: de sporen zitten in de lucht en iedereen ademt ze in, maar alleen bij een ernstig verzwakte afweer kan de schimmel in de longen gaan groeien [21].

Hoeveel de afweer uit balans moet zijn, verschilt per ziekteverwekker. Een koortslip is een reactivering die al opkomt bij een verkoudheid of een drukke periode. Andere verwekkers worden pas gevaarlijk bij een ernstig verzwakt afweersysteem.

Bij aanhoudende klachten na Lyme wordt nog onderzocht welke rol veranderingen in de afweerreactie kunnen spelen. Dit betekent niet automatisch dat iemand een verzwakt afweersysteem heeft [12]. Klachten zoals langdurige vermoeidheid, zenuwpijn en spier- en gewrichtspijn kunnen na een Lymebehandeling voorkomen. Zulke klachten kunnen verschillende oorzaken hebben [12–14].

Bij langdurige of onverklaarde klachten kan het daarom zinvol zijn om gericht te onderzoeken of er aanwijzingen zijn voor aanvullende infecties. Vooral wanneer het klachtenpatroon, de medische voorgeschiedenis en risicofactoren daarbij passen.

Welke infecties dat kunnen zijn

Virussen: Epstein-Barrvirus (EBV), cytomegalovirus (CMV) en herpesvirussen zoals HSV-1 en het varicellazostervirus. Deze virussen kunnen na een eerste infectie langdurig in het lichaam aanwezig blijven en later opnieuw actief worden [11]. Voor EBV is dit uitgebreid beschreven [15–17].
Bacteriën: Chlamydia pneumoniae en Mycoplasma pneumoniae, die vooral luchtweginfecties veroorzaken. Sommige mensen houden na een infectie nog enige tijd klachten [18, 19].
Schimmels: Candida en Aspergillus, waarbij vooral ernstige infecties die dieper in het lichaam doordringen vaker voorkomen bij mensen met een verminderde afweer [21].
Parasieten: zoals Toxoplasma gondii, die vooral bij mensen met een sterk verzwakte afweer ernstige problemen kunnen veroorzaken [22].

Niet alle hierboven genoemde infecties zijn opportunistische infecties. Ze worden hier genoemd omdat de afweer invloed kan hebben op het ontstaan, opnieuw actief worden of het verloop van bepaalde infecties.

Onderzoek naar ziekteverwekkers in Nederlandse teken

In Nederland is onderzoek gedaan naar verschillende ziekteverwekkers die in teken kunnen voorkomen. In een studie uit 2016 werden 314 teken onderzocht die waren verwijderd bij mensen die zich met een tekenbeet of een groeiende huidverkleuring (erythema migrans) bij de huisarts hadden gemeld [23].

Bij een deel van deze teken werd genetisch materiaal van meerdere micro-organismen aangetroffen. De percentages hieronder zijn de uitkomsten van dit specifieke onderzoek en dus geen vaste landelijke percentages. Ook betekent de aanwezigheid van genetisch materiaal in een teek niet automatisch dat de ziekteverwekker is overgedragen of ziekte heeft veroorzaakt [23].

Een overzicht van aangetoonde ziekteverwekkers:

Borrelia burgdorferi sensu lato (de lymebacterie): ±29%. Dit is een verzamelnaam voor meerdere Borrelia-soorten die Lyme kunnen veroorzaken. In Europa komen vooral Borrelia afzelii en Borrelia garinii voor. Niet elke Borrelia-soort geeft dezelfde klachten en niet elke besmette teek leidt tot ziekte bij de mens [23, 24].
Rickettsia-soorten: ±22%. Sommige soorten kunnen ziekten zoals vlekkenkoorts veroorzaken, maar het risico voor mensen hangt sterk af van de specifieke soort [10, 23].
Candidatus Neoehrlichia mikurensis: ±5,4%. Deze bacterie kan vooral bij mensen met een verminderde afweer ernstige klachten veroorzaken; bij mensen met een normale afweer verloopt de infectie meestal mild [23].
Babesia-soorten: ±3,5%. Parasieten die rode bloedcellen infecteren en een malaria-achtig ziektebeeld kunnen veroorzaken. Ernstige babesiose komt vooral voor bij mensen zonder milt of met een verminderde afweer en bij bepaalde oudere patiënten [8, 23].
Borrelia miyamotoi: ±2,3%. Een Borrelia-soort die geen klassieke Lyme veroorzaakt, maar onder andere (hoge) koorts en griepachtige klachten kan geven [23, 28].
Anaplasma phagocytophilum: ±1%. Deze bacterie veroorzaakt anaplasmose en komt ook voor in Nederlandse teken [9, 23].

Tekenencefalitisvirus (TBE-virus) is niet opgenomen in deze percentages uit de studie van Jahfari. Het virus komt wel in Nederland voor, maar is zeldzaam. In gebieden waar het virus is aangetoond, is naar schatting ongeveer 1 op de 1.500 teken besmet. Het virus kan hersen(vlies)ontsteking veroorzaken [25].

Wat betekent dit in de praktijk?

Bij Lyme kunnen meerdere infecties een rol spelen. Sommige kunnen samen met Borrelia door een teek worden overgedragen, terwijl andere al in het lichaam aanwezig kunnen zijn en onder bepaalde omstandigheden opnieuw actief worden.

Niet iedere infectie hoeft klachten te veroorzaken en aanhoudende klachten betekenen niet automatisch dat er sprake is van een co-infectie.

Wanneer herstel uitblijft of klachten niet goed te verklaren zijn, kan het daarom zinvol zijn om breder te kijken naar mogelijke infecties en het functioneren van het afweersysteem.

Over mijn manier van werken

In mijn praktijk kijk ik aanvullend naar mogelijke infecties, het functioneren van het afweersysteem en de belastbaarheid van het lichaam.

Zo maak ik onder andere gebruik van C-FISH. Bij deze techniek wordt met fluorescerende merkstoffen gezocht naar specifiek genetisch materiaal van bepaalde ziekteverwekkers. Als dit materiaal aanwezig is, kan het onder de microscoop zichtbaar worden gemaakt. Deze technieken worden gebruikt om micro-organismen zichtbaar te maken [26].

Lees mijn eerdere blog hierover.

Mijn begeleiding stem ik individueel af en kan bestaan uit homeopathie, orthomoleculaire geneeskunde en fytotherapie.

In de volgende blog: Anaplasma en Ehrlichia

In de volgende blog ga ik dieper in op Anaplasma en Ehrlichia. Deze bacteriën zijn nauw aan elkaar verwant en kunnen klachten geven die lijken op Lyme, maar het zijn verschillende infecties.

De namen worden gemakkelijk door elkaar gehaald, omdat anaplasmose vroeger humane granulocytaire ehrlichiose werd genoemd.

Ik leg uit wat het verschil is tussen anaplasmose en ehrlichiose, hoe ze worden overgedragen, welke klachten kunnen ontstaan, hoe ze worden onderzocht en behandeld en wat ze kunnen betekenen wanneer er ook sprake is van Lyme.

Tot slot

Mijn boek Lymeherstel is bijna klaar en wordt momenteel proefgelezen door verschillende artsen.

Ben je behandelaar en wil je je verdiepen in natuurlijke begeleiding bij Lyme?

Bekijk dan de opleidingen van Lymeherstel. Zie https://lymeherstel.nl/opleidingen/

Mail me bij interesse, dan bellen we even.

Ken je iemand met langdurige klachten? Deel deze blog gerust.

Bronnen

[1] Swanson, S. J., Neitzel, D., Reed, K. D., & Belongia, E. A. (2006). Coinfections acquired from Ixodes ticks. Clinical Microbiology Reviews, 19(4), 708–727. https://doi.org/10.1128/CMR.00011-06

[2] Lantos, P. M., Rumbaugh, J., Bockenstedt, L. K., Falck-Ytter, Y. T., Aguero-Rosenfeld, M. E., Auwaerter, P. G., Baldwin, K., Bannuru, R. R., Belani, K. K., Bowie, W. R., Branda, J. A., Clifford, D. B., DiMario, F. J., Halperin, J. J., Krause, P. J., Lavergne, V., Liang, M. H., Meissner, H. C., Nigrovic, L. E., … Zemel, L. S. (2021). Clinical practice guidelines by the Infectious Diseases Society of America (IDSA), American Academy of Neurology (AAN), and American College of Rheumatology (ACR): 2020 guidelines for the prevention, diagnosis, and treatment of Lyme disease. Clinical Infectious Diseases, 72(1), e1–e48. https://doi.org/10.1093/cid/ciaa1215

[3] Angelakis, E., & Raoult, D. (2014). Pathogenicity and treatment of Bartonella infections. International Journal of Antimicrobial Agents, 44(1), 16–25. https://doi.org/10.1016/j.ijantimicag.2014.04.006

[4] Cotté, V., Bonnet, S., Le Rhun, D., Le Naour, E., Chauvin, A., Boulouis, H.-J., Lecuelle, B., Lilin, T., & Vayssier-Taussat, M. (2008). Transmission of Bartonella henselae by Ixodes ricinus. Emerging Infectious Diseases, 14(7), 1074–1080. https://doi.org/10.3201/eid1407.071110

[5] Telford, S. R. III, & Wormser, G. P. (2010). Bartonella spp. transmission by ticks not established. Emerging Infectious Diseases, 16(3), 379–384. https://doi.org/10.3201/eid1603.090443

[6] Angelakis, E., Billeter, S. A., Breitschwerdt, E. B., Chomel, B. B., & Raoult, D. (2010). Potential for tick-borne bartonelloses. Emerging Infectious Diseases, 16(3), 385–391. https://doi.org/10.3201/eid1603.091685

[7] Nijs, J., Nicolson, G. L., De Becker, P., Coomans, D., & De Meirleir, K. (2002). High prevalence of Mycoplasma infections among European chronic fatigue syndrome patients: Examination of four Mycoplasma species in blood of chronic fatigue syndrome patients. FEMS Immunology and Medical Microbiology, 34(3), 209–214. https://doi.org/10.1111/j.1574-695X.2002.tb00626.x

[8] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (z.d.). Babesiosis. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://www.rivm.nl/babesiosis

[9] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2026, 23 september). Anaplasmose. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://www.rivm.nl/anaplasmose

[10] Centers for Disease Control and Prevention. (z.d.). Rickettsial diseases. CDC Yellow Book. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-associated-infections-diseases/rickettsial-diseases.html

[11] Cohen, J. I. (2020). Herpesvirus latency. Journal of Clinical Investigation, 130(7), 3361–3369. https://doi.org/10.1172/JCI136225

[12] Rebman, A. W., & Aucott, J. N. (2020). Post-treatment Lyme disease as a model for persistent symptoms in Lyme disease. Frontiers in Medicine, 7, 57. https://doi.org/10.3389/fmed.2020.00057

[13] Arnaboldi, P. M., Becker, J., Nath, A., Coyle, P. K., Handel, A., Sellati, T. J., Gomes-Solecki, M., Garcet, S., Henderson, M. K., Mullins, P., Cowan, E., McCombie, W. R., Wellins, A.-M., Allegretta, M., Bergquist, J., & Schutzer, S. E. (2026). Designing studies for post-treatment Lyme disease and other infection-associated chronic illnesses. Brain, 149(6), 1842–1859. https://doi.org/10.1093/brain/awag016

[14] Vrijmoeth, H. D., Ursinus, J., Harms, M. G., Tulen, A. D., Baarsma, M. E., van de Schoor, F. R., Gauw, S. A., Zomer, T. P., Vermeeren, Y. M., Ferreira, J. A., Sprong, H., Kremer, K., Knoop, H., Joosten, L. A. B., Kullberg, B. J., Hovius, J. W., & van den Wijngaard, C. C. (2023). Determinants of persistent symptoms after treatment for Lyme borreliosis: A prospective observational cohort study. EBioMedicine, 98, 104825. https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2023.104825

[15] Centers for Disease Control and Prevention. (z.d.). About Epstein-Barr virus. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://www.cdc.gov/epstein-barr/about/index.html

[16] Cohen, J. I. (2000). Epstein–Barr virus infection. New England Journal of Medicine, 343(7), 481–492. https://doi.org/10.1056/NEJM200008173430707

[17] Young, L. S., & Rickinson, A. B. (2004). Epstein–Barr virus: 40 years on. Nature Reviews Cancer, 4(10), 757–768. https://doi.org/10.1038/nrc1452

[18] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2025, 18 maart). Chlamydia pneumoniae [LCI-richtlijn]. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://lci.rivm.nl/richtlijnen/chlamydia-pneumoniae

[19] Centers for Disease Control and Prevention. (z.d.). Mycoplasma pneumoniae infections. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://www.cdc.gov/mycoplasma/about/index.html

[20] Underhill, D. M., & Iliev, I. D. (2014). The mycobiota: Interactions between commensal fungi and the host immune system. Nature Reviews Immunology, 14(6), 405–416. https://doi.org/10.1038/nri3684

[21] Kriengkauykiat, J., Ito, J. I., & Dadwal, S. S. (2011). Epidemiology and treatment approaches in management of invasive fungal infections. Clinical Epidemiology, 3, 175–191. https://doi.org/10.2147/CLEP.S12502

[22] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (z.d.). Toxoplasmose. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://www.rivm.nl/toxoplasmose

[23] Jahfari, S., Hofhuis, A., Fonville, M., van der Giessen, J., van Pelt, W., & Sprong, H. (2016). Molecular detection of tick-borne pathogens in humans with tick bites and erythema migrans, in the Netherlands. PLoS Neglected Tropical Diseases, 10(10), e0005042. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0005042

[24] Strle, F., Strle, K., Marques, A., Henningsson, A. J., Eikeland, R., Lemieux, J. E., Tsao, J. I., Mead, P. S., & Wormser, G. P. (2026). Lyme borreliosis. Nature Reviews Disease Primers, 12(1), 15. https://doi.org/10.1038/s41572-026-00691-0

[25] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (z.d.). Tekenencefalitis. Geraadpleegd op 8 oktober 2026, van https://www.rivm.nl/tekenencefalitis

[26] Hammer, B., Moter, A., Kahl, O., Alberti, G., & Göbel, U. B. (2001). Visualization of Borrelia burgdorferi sensu lato by fluorescence in situ hybridization (FISH) on whole-body sections of Ixodes ricinus ticks and gerbil skin biopsies. Microbiology, 147(6), 1425–1436. https://doi.org/10.1099/00221287-147-6-1425

[27] Breitschwerdt, E. B., Maggi, R. G., Nicholson, W. L., Cherry, N. A., & Woods, C. W. (2008). Bartonella sp. bacteremia in patients with neurological and neurocognitive dysfunction. Journal of Clinical Microbiology, 46(9), 2856–2861. https://doi.org/10.1128/JCM.00832-08

[28] Platonov, A. E., Karan, L. S., Kolyasnikova, N. M., Makhneva, N. A., Toporkova, M. G., Maleev, V. V., Fish, D., & Krause, P. J. (2011). Humans infected with relapsing fever spirochete Borrelia miyamotoi, Russia. Emerging Infectious Diseases, 17(10), 1816–1823. https://doi.org/10.3201/eid1710.101474

[29] Montizaan, M., Hoornstra, D., Kremer, K., van den Wijngaard, K., Hovius, J., & Sprong, H. (2020). Door teken overgedragen infectieziekten in Nederland: meer dan de ziekte van Lyme alleen. Tijdschrift voor Infectieziekten, 15(2), 61–66.

[30] Delaney, S., Robveille, C., Maggi, R. G., Lashnits, E., Kingston, E., Liedig, C., Murray, L., Fallon, B. A., & Breitschwerdt, E. B. (2024). Bartonella species bacteremia in association with adult psychosis. Frontiers in Psychiatry, 15, 1388442. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1388442