Lyme & Beweging

Waarom je bij Lyme van bewegen soms zieker wordt (en wat wél werkt)

In deze blog krijg je antwoord op:

• Waarom beweging bij Lyme zowel kan helpen als klachten kan verergeren
• Wat er gebeurt in je lichaam bij inspanning en terugslag
  (PEM: een terugslag ná inspanning)
• Hoe je beweging veilig en gedoseerd inzet binnen je herstel

Bewegen kan bij Lyme zowel ondersteunend als belastend zijn. Aan de ene kant helpt beweging om je herstel te ondersteunen, aan de andere kant kan te veel of te intensief bewegen juist averechts werken. Het draait allemaal om de juiste maat: afgestemd op je energie, je klachten en andere signalen die je lichaam geeft.

Tijdens mijn eigen herstel ontdekte ik dat een combinatie van rustige vormen van beweging het beste werkte: yin yoga, matige cardiotraining zoals wandelen of rustig zwemmen, en lichte krachttraining. Belangrijk was dat ik dit niet alleen deed, maar onder begeleiding – zodat ik op een veilige manier mijn grenzen kon verkennen zonder mezelf voorbij te lopen.

Waarom beweging kan helpen bij Lyme

Lichte lichamelijke activiteit zet je bloedsomloop aan. In je spieren ligt een fijnvertakt netwerk van haarvaten – de microcirculatie – dat zuurstof en voedingsstoffen naar de cellen brengt en afvalstoffen van de stofwisseling afvoert. Bij beweging trekken je spieren samen en neemt de doorstroming door dit netwerk toe. En het mooie is: juist wie na een periode van weinig bewegen weer voorzichtig opstart, breidt dit haarvatennetwerk het snelst uit – met zo’n 10 tot 20 procent binnen enkele weken. Zo krijgen je spieren beter zuurstof en voel je je vaak met de tijd wat energieker [1].

Beweging heeft daarnaast een dieper effect op je autonome zenuwstelsel – het deel van je zenuwstelsel dat automatisch je hartslag, ademhaling, bloeddruk en spijsvertering regelt, zonder dat je erover nadenkt. Dit systeem heeft als het ware een “gaspedaal” (het sympathische deel, dat je activeert en alert maakt) en een “rempedaal” (het parasympathische deel, dat je tot rust brengt en herstel op gang helpt). Regelmatige, rustige beweging versterkt vooral dat rempedaal – de vagale tonus – en helpt zo de balans tussen spanning en herstel te verbeteren [2]. Dat is juist bij Lyme waardevol, want bij aanhoudende klachten na Lyme is dit autonome systeem vaak ontregeld, met klachten als hartkloppingen, duizeligheid bij het opstaan, temperatuurschommelingen en spijsverteringsproblemen tot gevolg [3].

Ten slotte stimuleert beweging de aanmaak van neurotrofe factoren: lichaamseigen “groeistoffen” die zenuwcellen helpen overleven, nieuwe verbindingen laten aanleggen en het brein flexibel houden – een eigenschap die neuroplasticiteit heet. De bekendst onderzochte is BDNF (brain-derived neurotrophic factor). Ook beïnvloedt beweging de balans van boodschapperstoffen in de hersenen, de zogeheten monoaminen: serotonine, noradrenaline en dopamine, die je stemming, motivatie, aandacht en alertheid regelen.

Bovendien helpt beweging de stress-as te reguleren: het samenspel tussen hersenen en bijnieren dat bepaalt hoeveel stresshormoon (cortisol) je aanmaakt, en dat bij langdurige belasting ontregeld kan raken. Samen dragen deze processen bij aan een betere stemming, meer veerkracht en een rustiger zenuwstelsel, wat herstel kan ondersteunen [4].

Post-exertionele malaise (PEM): een terugslag na inspanning

Niet iedereen met Lyme verdraagt beweging goed. Sommige mensen krijgen te maken met post-exertionele malaise (PEM): een vertraagde en vaak heftige terugslag na lichamelijke, mentale of emotionele inspanning. De terugslag kan meteen optreden, maar ook pas twaalf tot achtenveertig uur later. Naast een verergering van bestaande klachten – zoals extreme vermoeidheid, spierpijn of verergerde hersenmist – kunnen er ook nieuwe klachten bijkomen, en de terugslag kan dagen tot weken aanhouden [5, 9]. Ook prikkels zoals fel licht, geluid of sterke emoties kunnen PEM uitlokken [9]. In mijn praktijk zie ik dit patroon regelmatig terug bij mensen met aanhoudende Lymeklachten.

Belangrijk bij Lyme: aerobe en anaerobe verbranding

Voor de productie van energie gebruikt je lichaam verschillende strategieën, afhankelijk van de beschikbaarheid van zuurstof en het soort inspanning.

Bij aerobe verbranding (mét zuurstof) wordt glucose (uit koolhydraten) of vetzuren in aanwezigheid van zuurstof in de mitochondriën – de energiefabriekjes in je cellen – omgezet in energie (ATP, de brandstof waarop je cellen draaien), samen met koolstofdioxide en water. Deze vorm van verbranding is efficiënt en levert relatief veel energie op, met weinig afvalstoffen. Het lichaam schakelt bij rustige of langdurige inspanning vaak van glucose over naar vetverbranding, maar beide processen blijven aeroob – dus zuurstofafhankelijk.

Bij anaerobe verbranding (zónder zuurstof) wordt glucose zonder zuurstof in energie omgezet. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij plotselinge intensieve inspanning, of wanneer er onvoldoende zuurstof beschikbaar is. Anaerobe verbranding is sneller, maar minder efficiënt en leidt tot de vorming van melkzuur (lactaat) en een ophoping van zuur, wat vermoeidheid en een branderig, vermoeid gevoel in de spieren kan geven. Dit is voelbaar als een zwaar, verzuurd gevoel in de spieren – soms al bij een inspanning die eigenlijk licht zou moeten zijn.

Bij mensen met Lyme kunnen veranderingen in energiehuishouding en inspanningstolerantie ervoor zorgen dat het lichaam sneller terugvalt op anaerobe verbranding, zelfs bij lichte inspanning. Dit patroon is het duidelijkst aangetoond bij ME/CVS (myalgische encefalomyelitis / chronisch vermoeidheidssyndroom, een aandoening waarbij inspanning tot een langdurige terugslag leidt) – een aandoening die sterk overlapt met aanhoudende klachten na Lyme – waar bij een herhaalde inspanningstest de anaerobe drempel meetbaar daalt [6]. Daardoor kan beweging sneller uitputtend werken in plaats van opbouwend. Juist daarom werkt voorzichtige, gedoseerde opbouw – gericht op de aerobe verbranding – vaak beter dan pushen [6-8].

Wat mij hielp

Ik begon met echt luisteren naar mijn lichaam. Wanneer een activiteit mijn klachten verergerde, was dat een teken om gas terug te nemen.

Ook ging ik werken met pacing: je energie bewust doseren en verdelen over de dag, en activiteiten afwisselen met rust om binnen je grenzen te blijven [9]. Ik ging mijn dag indelen in blokken met rust ertussen, om herstel betrouwbaarder te maken. Een mooie factsheet opgesteld door C-support vind je op www.c-support.nu/FactsheetPEM.

Wat me daarbij enorm hielp, was de begeleiding van personal trainer Frans Reijnhout. Hij werkt met verschillende meet- en analysesystemen die mijn gezondheid, herstel en belastbaarheid inzichtelijk maken. Door die objectieve gegevens ontstaat een compleet beeld van wat mijn lichaam op dat moment nodig heeft. Op basis daarvan stemmen we de training af op wat ik aankan én waar ik duurzaam sterker van word. Zo bleef iedere training persoonlijk, verantwoord en effectief – met als doel mijn belastbaarheid stap voor stap te vergroten en overbelasting te voorkomen.

Daarnaast heb ik ingezet op herstel van de aerobe verbranding via zachte bewegingen, wandelingen in de natuur, rustige ademhaling en herstellende yoga. In plaats van te pushen, samenwerken met mijn lichaam.

Welke beweging past bij Lyme

Voor iedereen is het anders, maar vormen zoals yin yoga, rustige ademhalingsoefeningen en wandelen zijn vaak veilig en behulpzaam. Ook krachttraining onder begeleiding kan bijdragen aan spieropbouw en stabiliteit. Belangrijk is vooral om beweging niet als prestatie maar als ondersteuning te zien, en op tijd rust te nemen.

Mijn ervaring 

In het begin voelde zelfs vanuit bed naar het toilet soms al te veel. Mijn lichaam zat in een staat van constante overbelasting. Maar met kleine stappen, ritme en zachte herhaling hervond ik stukje bij beetje mijn kracht. Nu beweeg ik drie keer per week op een manier die mij energie geeft in plaats van energie kost.

Het is geen snelle weg, maar wel een weg die echt iets oplevert. Niet alleen lichamelijk, maar ook mentaal: het gevoel dat ik opnieuw in verbinding kwam met mijn lichaam, en dat het ondanks alles toch weer mee kon doen.

Herken je jezelf in dit verhaal en zou je graag samen met iemand kijken naar wat jouw lichaam nodig heeft? Dan ben je van harte welkom in mijn praktijk. Benieuwd hoe ik werk? Op deze pagina lees je meer over mijn behandeling en aanpak: https://lymeherstel.nl/behandeling-ziekte-van-lyme/behandeling-2026/

Bronnen

1. Hellsten, Y., & Gliemann, L. (2024). Peripheral limitations for performance: Muscle capillarization. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 34(1), e14442. https://doi.org/10.1111/sms.14442
2. Amekran, Y., & El Hangouche, A. J. (2024). Effects of exercise training on heart rate variability in healthy adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Cureus, 16(6), e62465. https://doi.org/10.7759/cureus.62465
3. Adler, B. L., Chung, T., Rowe, P. C., & Aucott, J. (2024). Dysautonomia following Lyme disease: A key component of post-treatment Lyme disease syndrome? Frontiers in Neurology, 15, 1344862. https://doi.org/10.3389/fneur.2024.1344862
4. Dishman, R. K., Berthoud, H. R., Booth, F. W., Cotman, C. W., Edgerton, V. R., Fleshner, M. R., … & Zigmond, M. J. (2006). Neurobiology of exercise. Obesity (Silver Spring), 14(3), 345–356. https://doi.org/10.1038/oby.2006.46
5. Stussman, B., Williams, A., Snow, J., Gavin, A., Scott, R., Nath, A., & Walitt, B. (2020). Characterization of post-exertional malaise in patients with myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome. Frontiers in Neurology, 11, 1025. https://doi.org/10.3389/fneur.2020.01025
6. Keller, B., Receno, C. N., Franconi, C. J., Harenberg, S., Stevens, J., Mao, X., Stevens, S. R., Moore, G., Levine, S., Chia, J., Shungu, D., & Hanson, M. R. (2024). Cardiopulmonary and metabolic responses during a 2-day CPET in myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome: Translating reduced oxygen consumption to impairment status to treatment considerations. Journal of Translational Medicine, 22(1), 627. https://doi.org/10.1186/s12967-024-05410-5
7. Kim, M. E., Lim, Y., & Lee, J. S. (2025). Mitochondrial dysfunction and metabolic reprogramming in chronic inflammatory diseases: Molecular insights and therapeutic opportunities. Current Issues in Molecular Biology, 47(12), 1042. https://doi.org/10.3390/cimb47121042
8. Naviaux, R. K. (2014). Metabolic features of the cell danger response. Mitochondrion, 16, 7–17. https://doi.org/10.1016/j.mito.2013.08.006
9. C-support. (2023). Post-exertionele malaise (PEM) [factsheet]. Geraadpleegd van https://c-support.nu/wp-content/uploads/2023/11/202311_PEM_factsheet-C-support.pdf